MATEO 13

1Jmáɨ¹ jáun² cua³han³ Jesús hñú³ jáun² hi³ ca³ñí¹cuá² can³² jmáɨ² lɨ́¹ ná¹ho³. 2Tɨ³la³ juóun³² lɨ́n³² bíh¹ tsáu² ca³cuú² ca³ngɨh³² la³ cu³ la³ jéin³ ñí¹ cuá³ Jesús, hi³ jáun² ca³hi³ tsú² cú²jueh³² cáun² hñu³ mu², hi³ jáun² ca³cuá³ tsú² tɨ³ ñeh² jáun², hi³ jáun² la³jɨ́n³² tsá² hí³ ca³ta³tonh¹ can³² jmáɨ². 3Jmɨ́¹jáun² ca³ma³tɨn² dí² tsáu² hliáun³ ñí¹ lɨ́n²¹ jáɨ¹³ cun³quionh³ jáɨ¹³ hi³ jmu² dí², hi³ ca³juáh³ la³ lá²: ―Jmɨ́¹ zian² jan² tsá² ca³ñí¹suh³² jún² ñí¹náɨ² quioh²¹. 4Tá¹la³ jmɨ́¹ hí¹súh²³ tsú² jáun² jún² né³, la³ ca³súh³² ca³lá² hú¹ juɨ³², hi³ jáun² cua³taunh²¹ quiuh²¹ tan³² hi³ ca³cúh². 5Ja³bí¹ ca³súh³² siáh³ ca³lá² ñí¹ lɨ́³ ja¹ quɨ́n¹, ñí¹ tiá² hliáun³ cuáh¹ jmɨ́¹ tón²¹; hi³ jáun² tia³juɨ³² lɨ́n³² bíh¹ ca³hiá² jún² jáun² quí¹ cun³ñí¹ hi³ tiá² hliáun³ cuáh¹ jmɨ́¹ zia³². 6Tɨ³la³ jmɨ́¹ cá¹chéi²¹ hiú² né³, ca³lɨ³ quiéin² bíh¹ quí¹ cun³ñí¹ hi³ tiá² ñí¹ ñe¹ jmɨ́¹ tioh³ chí² jmu² quioh²¹. 7Ja³bí¹ ca³súh³² siáh³ ca³lá² ñí¹ la³ hiau² ton², tia³juɨ³² lɨ́n³² bíh¹ ca³quí² cá²cuon³ ton² jáun², hi³ jáun² lɨ́¹ ca³juón³ bíh¹ jún² jáun² jmɨ́¹ ca³hiá². 8Tɨ³la³ la³jɨ́³² jún² ñí¹ hná¹ jáun² né³ ca³súh³² ñí¹ chu²¹ hué³², hi³ jáun² re² lɨ́n³² bíh¹ ca³láu²; ma³ cá² máɨ³ jún² jáun² ca³cué³ ma³ hña³láu³ máɨ³, ma³ cá² máɨ³ ca³cué³ ma³ hnaɨh³² nio² quiú³ máɨ³, hi³ zia³² ma³ cá² máɨ³ né³, ca³cué³ ma³ quiu³quia³ máɨ³. 9Nɨ́¹juáh³ tson² tsɨ²¹ cuáh³ náh², jáun² niéi² náh². 10Jmɨ́¹jáun² ca³ma³janh³² tsá² haɨn²¹ tɨ³ con² Jesús ñí¹ cuá³ jáun², hi³ ca³ngáɨh³ dí² la³ lá²: ―¿He³ lɨ³ sa³ cá² ñí¹ jmuh³² jáɨ¹³ bíh¹ hnú² nɨ́¹ má¹tɨ³ ñí¹ lienh¹ hnú² tsáu²? 11Jáun² hí³ né³ ca³ngáɨ³ la³ lá²: ―Hnoh² bíh¹ tsá² ca³tɨn¹ náh² hi³ lɨ³ ñíh¹³ jáɨ¹³ hi³ jmɨ́¹ ná¹hmá¹ ná¹jnɨ́¹ hi³ ca³tɨ²¹ ha³ lánh³ rón³² lɨ́¹³ tónh³² tsáu² jo³cuo² Dió³²; tɨ³la³ tsá² ñí¹ hná¹ nɨ́² né³, tiá² lɨ́¹³ yáh³ hi³ há¹ ngɨ¹³. 12Jáun² né³, nɨ́¹juáh³ tsá² zia³² quioh²¹, tɨ³ hiáuh³ bíh¹ tsú² hná¹ jáun²; hi³ jáun² lɨ³ zia³² hliáun³ quioh²¹ ca³la³ hi³ lɨ́¹ má²tú² má²ziáun²³. Tɨ³la³ nɨ́¹juáh³ tsá² tiá² zia³² quioh²¹ né³, tɨ³ quin³ bíh¹ la³ cun³ cú¹pih²¹ hi³ zia³² quioh²¹ tsú². 13Hi³ jáun² bíh¹ lienh¹ jná¹³ tsáu² cun³quionh³ jáɨ¹³ hi³ jmu² ná¹. Quí¹ tsá² nɨ́² dá² jɨ́e²³ bíh¹, hi³ má¹lɨ³² jáun² tá²tonh¹ la³jmɨ́¹ lɨ́³ tiá² hi³ lɨ́²jɨ́e³ bíh¹; náɨ³² bíh¹ tsú², tɨ³la³ tiá² ngɨ²³ yáh³, la³jmɨ́¹ lɨ́³ tiá² lɨ́²niéi³² bíh¹ tsú² lɨ́²³. 14La³ cun³ hi³ ná¹lɨ́²³ ñí¹con² tsá² nɨ́² má²lɨ³tí²³ la³ cun³ hi³ ca³juáh³ hla¹ Isaías tɨ³² jë¹ Dió³², jmɨ́¹ ca³juáh³ jáun² la³ lá²: Lɨ³ dá² náɨh¹ náh² re² lɨ́n³², tɨ³la³ tiá² ngɨ¹³ yáh³ náh²; Lɨ³ dá² jɨeh²¹ náh² siáh³, tɨ³la³ tiá² lɨ³tsɨn² yáh³ náh² he³ jaun³² ná¹jɨ́eh³². 15Cún¹tio¹ bíh¹ má²cá²jéinh³² tsɨ́³ tsá² lá², hi³ jáun² tiá² ngɨ¹³ tsú²; má²ca³jnɨ́³ bíh¹ tsú² cuá¹, hi³ jáun² tiú²uú² ne³; má²ca³jnɨ́³ bíh¹ tsú² siáh³ ñí¹, hi³ jáun² tiá² lɨ́¹³ jɨ́e³; Cónh³ tiá² jeinh³² bíh¹ tsú² jmɨ́¹ tsɨ́³ hi³ jmɨ́¹ lɨ³ jmah²¹ jná¹³. 16”Tɨ³la³ hi³ ca³tɨn¹ hnoh² má¹ná¹, jlánh¹ jmɨ́¹ ren² hnoh², quí¹hliá² jɨ́eh³² hnoh² cun³quionh³ mɨ́¹máh¹, jɨ³ hi³ naɨh³² hnoh² siáh³ cun³quionh³ cuáh³. 17Quí¹ jú¹ tson² juo³ jná¹³ hnoh², hi³ juóun³² tsá² ca³lɨn³ tɨ³² jë¹ Dió³² jɨ³ tsá² jmɨ́¹ ná¹zian² la³ cun³ hi³ tɨ³² tsɨ́³ Dió³² nɨ́² siáh³ jmɨ́¹ hniá¹ jɨ́e³ la³ cun³ hi³ jɨ́eh³² hnoh² lá², tɨ³la³ tiá² ca³lɨ³ yáh³ jɨ́e³ tsú², hi³ jmɨ́¹ hniá¹ siáh³ ne³ la³ cun³ hi³ naɨh³² hnoh² la³, tɨ³la³ tiá² ca³lɨ³ yáh³ ne³ tsú². 18”Sá¹nɨ́² niéi² hnoh² he³ hnió³ juáh³ jáɨ¹³ hi³ má²lɨ́²jmú³² jná¹³ hi³ ca³tɨn¹ tsá² súh²³ jún². 19Nɨ́¹juáh³ tsá² náɨ³² jáɨ¹³ ca³tɨ²¹ ha³ lánh³ rón³² lɨ́¹³ tónh³² tsú² jo³cuo² Dió³², hi³ nɨ́¹juáh³ tiá² ngɨ²³ yáh³ tsú² má¹lɨ³² jáun², jáun² tsá² la³ hí³ lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ hú¹ juɨ³² ñí¹ ca³súh³² jáun² jún²; jáun² ja³² tsá² hláɨnh¹ hi³ quin²³ jú¹ chú³² hi³ má²jná¹ jáun² hñu³ tsɨ́³ tsú². 20Jáun² tsá² he² jáɨ¹³ tia³juɨ³² lɨ́n³² né³, hi³ ca³la³ hi³ hiún² lɨ́n³² tsɨ́³ jmu², tsá² la³ hí³ dá² lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ ja¹ quɨ́n¹ ñí¹ cá¹súh²¹ jáun² jún²; tia³juɨ³² lɨ́n³² bíh¹ ca³hiá² jmɨ́¹ ca³hiá², 21tɨ³la³ cun³ñí¹ hi³ tiá² hliáun³ chí² jmu² chá²³ yáh³, hi³ jáun² tiá² lɨ³ uén²³. Hi³ jáun² nɨ́¹ má¹ca³lɨ³ zia³² uu³mí²tsɨ³², ho³ zian² tsá² hnió³ jmoh³ hian² tsɨ́³, jáun² tɨ³ có³² bíh¹ nau³² tsú² cú²jueh³². 22Ja³bí¹ zian² tsá² náɨ³² jáɨ¹³ quioh²¹ Dió³² lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ hué³² ñí¹ ca³hiau² ton² ñí¹ cá¹súh²¹ jáun² jún². Quí¹ cun³ñí¹ hi³ jlánh¹ lɨ́¹ quí² lɨ́¹ cha³² tsú² hliáun³ ñéih³ tsɨ́³ ca³tɨ²¹ hi³ zia³² ñí¹ hué²¹ lá², jɨ³ hi³ lɨ́¹ lɨ́²can² tsú² siáh³ hi³ lɨ́²hniá¹ hi³ lɨ³ zioh² hliáun³, hi³ jáun² tiú²uú² lɨ́²quien² yáh³ jáɨ¹³ quioh²¹ Dió³² hñu³ tsɨ́³ tsú², hi³ jáun² tiú²uú² hi³ lau³² yáh³ ñí¹con² tsá² la³ hí³. 23Tɨ³la³ tsá² ngɨ²³ jáɨ¹³ quioh²¹ Dió³² má¹ca³náɨ³² né³, lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ hué³² chu²¹ ñí¹ cá¹súh²¹ jáun² jún², hi³ jáun² ca³láu² bíh¹ re². Ma³ jan² tsáu² lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ ñí¹ ca³cué³ ma³ hña³láu³ máɨ³ máɨ³ la³ cun³ cá² máɨ³, ma³ jan² lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ ñí¹ ca³cué³ ma³ hnaɨh³² nio² quiú³ máɨ³ máɨ³, hi³ ma³ jan² né³ lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ ñí¹ ca³cué³ ma³ quiu³quia³ máɨ³ máɨ³ la³ cun³ cá² máɨ³ jún². 24Jmɨ́¹jáun² ca³jmú³ siáh³ Jesús cónh³í¹ cáun² jáɨ¹³ hi³ lɨ́³ la³ lá²: ―Jmáɨ¹ hi³ cán³ Dió³² jú¹ tson² quioh²¹ tsáu² lɨ́¹³ la³jmɨ́¹ lɨ²¹ jmáɨ¹ hi³ ca³jñí³ jan² tsá²ñuh² jún² chu²¹ hué³² quioh²¹, 25tɨ³la³ tá¹la³ má²ná¹cuóun¹ tsú² la³jɨ́n³² né³, ca³ñí¹hi³² jan² tsáu² ñí¹náɨ² jáun², tsá² hau² tsá² quioh²¹ ñí¹náɨ² jáun², hi³ ca³jñí³ náɨ² hlah³ ja¹ cuú²miih²¹, hi³ jáun² jmɨ́¹ lɨ²¹ jáun² ngah³. 26Ca³cuon³ bíh¹ cuú²miih²¹ jmɨ́¹ cá¹cuon³, hi³ jáun² ca³hiá² mɨ́h³, ja³bí¹ la³ jáun² ca³cuon³ siáh³ náɨ² hlah³ ja¹ jáun². 27Jmɨ́¹jáun² né³, tsá² quian²¹ ca³ñí¹zeh¹ tsá² quioh²¹ ñí¹náɨ²: “Tɨ³², já² jún² chu²¹ bíh¹ ca³jñíh³ hnú² ñí¹náɨ² quián¹³, ¿ha³ yáh³ jinh¹ ja³ náɨ² hlah³ hi³ má²tsɨ²¹ ja¹ jáun²?” 28Jáun² tsá² quioh²¹ ñí¹náɨ² ca³juáh³: “Cun³ zian² tsá² hian² tsɨ́³ ca³jñí³ bíh¹ náɨ² hlah³ jáun²”. Jáun² tsá² quian²¹ hí³ ca³ngáɨ³: “¿Hnáuh¹ hnú² hi³ tsá¹cáɨ¹³ jnoh¹ náɨ² hlah³ jáun²?” 29Tɨ³la³ tsá² quioh²¹ ñí¹náɨ² ca³juáh³: “Tiá² jáun² yáh³, quí¹ nɨ́² lɨ́¹ ca³quiéih² yáh³ náh² cu³diá²jan² cuú²miih²¹ nɨ́¹ má¹ca³quiéih² náh² náɨ² hlah³ jáun². 30Tɨ³ re² cáun² nɨ́² cuɨ́¹ cuóun² tín² cu³tsa³² ca³la³ tɨ³ ñí¹ ca³láu² máɨ³; má¹jáun² zein²¹ jná¹³ tsá² jmu² ta²¹ hi³ tsa³quiéi³ tín² náɨ² hlah³ jáun², hi³ jáun² hñe³ tsú² ma³ cá² tsu²¹, hi³ jáun² tsa³toh³ ja¹ sɨ́² hi³ có³², hi³ jáun² má¹lɨ³² jáun² né³ tiú³² tsú² cuú²miih²¹, jáun² caun¹³ tsú² hi³ tóh³² ñéih³ hñu³cuɨ́³ quion²¹ jná¹³”. 31Jesús ca³jmú³ siáh³ cáun² jáɨ¹³ lá²: ―Tsá² tónh³² jo³cuo² Dió³² lɨ́n¹³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ cá² máɨ³ jún² mostaza hi³ ca³jñí³ jan² tsáu² ñí¹náɨ² quioh²¹. 32Máɨ³ jáun² bíh¹ máɨ³ hi³ jlánh¹ bíh¹ pih²¹ la³ cónh³ bíh¹ ñí¹ jɨ³lɨ³² jún²; tɨ³la³ nɨ́¹ má¹cá²cuon³ né³, lɨ́²³ cáun² náɨ² má²ró³² tɨ³ jlánh¹ bíh¹ pa²¹, hi³ lɨ́²tí³ la³ cun³ jmɨ́¹ tí³ cáun² hmá², hi³ hí¹ ca³la³ tɨ³ quiuh²¹ tan³² yáh³ ja³táunh¹ hi³ ná²tsɨ́³ za³ ja¹ chí² cuoh² hmá² jáun². 33Ja³bí¹ ca³jmú³ tsú² siáh³ cáun² jáɨ¹³ la³ lá²: ―Tsá² tónh³² jo³cuo² Dió³² lɨ́n¹³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ tie³ hi³ ca³jan³ jan² tsá²mɨ³ quia³ hmá² juɨ²¹ cuú²miih²¹, hi³ jáun² tá¹ cá² pɨenh¹ bíh¹ cán¹ cáu³. 34Jáun² né³, Jesús ca³ma³tɨn² tsáu² jmáh³la³ cun³quionh³ jáɨ¹³ hi³ jmu², hí¹ cáun² yáh³ tiá² hi³ jmɨ́¹ zaɨh³² tsú² tsáu² ta³ tiá² quionh³ cáun² jáɨ¹³ hi³ jmu² tsú². 35La³jɨ́³² hi³ nɨ́² ca³lɨ³, hi³ jáun² ca³lɨ³tí³ la³ cun³ hi³ ca³juáh³ hla¹ tɨ³² jë¹ Dió³² jmɨ́¹ ca³juáh³ jáun² la³ lá²: Cun³quionh³ hi³ jmu¹ jáɨ¹³ bíh¹ jná¹³ hléh¹³ nɨ́¹ má¹tɨ³ ñí¹ hléh¹³; juo¹³ jná¹³ tsáu² la³jɨ́³² la³ cun³ hi³ jmɨ́¹ ná¹hmá¹ ca³la³ cun³ jmɨ́¹tin², jmɨ́¹ ca³jmú³ Dió³² hngá¹máh³ lá². 36Jmɨ́¹ lɨ²¹ jáun² ca³hah² Jesús jáɨ¹³ ñí¹con² tsá² hí³, hi³ jáun² ngau³ siáh³ ñéih³, hi³ jáun² ñí¹ jáun² ja³taunh²¹ tsá² haɨn²¹ hí³ tɨ³ con² tsú² hi³ ca³ñí¹zeh¹ dí² la³ lá²: ―Jmu³ tiá³ na²¹ ñí¹con² jnoh¹ jáɨ¹³ hi³ ca³tɨn¹ náɨ² hlah³ hi³ hia³² jáun² ñí¹náɨ². 37Jáun² Jesús ca³záɨh³ tsá² hí³ la³ lá²: ―Jná¹³ Jon² tsá²mɨ³cuóun² bíh¹ lɨ́n³ tsá² jñi³² jún² chu²¹ jáun², 38hngá¹máh³ lá² bíh¹ dá² jaun³² niéih¹ jáɨ¹³ hi³ lɨ́³ ñí¹náɨ². Tsá² tionh² jo³cuo² Dió³² bíh¹ hí³ hi³ niéih¹ jáɨ¹³ jún² chu²¹, náɨ² hlah³ jáun² né³ niéih¹ jáɨ¹³ tsá² joh¹ tsá² hláɨnh¹ bíh¹. 39Hi³ jáun² tsá² hian² tsɨ́³ hi³ ca³jñí³ náɨ² hlah³ jáun² né³, hnga² bíh¹ tsá² hláɨnh¹ hí³. Jmáɨ¹ hi³ ló³² jáun² máɨ³ né³ niéih¹ jáɨ¹³ jmáɨ¹ hi³ tsa³hín³ hngá¹máh³ lá² bíh¹, hi³ jáun² tsá² caun¹³ máɨ³ hi³ ló³² jáun² né³, tsá²cuú² tsá²ta³ Dió³² bíh¹ hí³. 40Jáun² la³jmɨ́¹ caun² tsú² náɨ² hlah³ jáun² hi³ tóh³² ja¹ sɨ́² hi³ jáun² có³², la³ jáun² bíh¹ lɨ́¹³ nɨ́¹ má¹tɨ³ ñí¹ tsa³hín³ hngá¹máh³ lá². 41Jná¹³ Jon² tsá²mɨ³cuóun² zein²¹ ná¹ tsá²cuú² tsá²tán² tá¹ cáun² ñí¹ hu²¹ uón³² ná¹ hi³ quianh³ la³jɨ́n³² tsá² jmu² hi³ tsá² siánh³ jmu³ tso³, jɨ³ tsá² jmu² hi³ hlah³ hi³ hó³². 42Jáun² tsa³tionh³ dí² ñí¹ nio² sɨ́² chéi³ lɨ́n³², ñí¹ jáun² tsa³tɨ́² tsa³hoh³² hi³ tsa³ma³zian² cáun² hi³ chéi³ hi³ uóu³². 43Tɨ³la³ tsá² zian² la³ cun³ hi³ tɨ³² tsɨ́³ Dió³² má¹na²¹, tsá² la³ hí³ bíh¹ lɨ́¹³ jnia³ la³jmɨ́¹ jniá³ joh¹ hiú² ca³la³ cú²tú¹ cú²lí¹³ ñí¹ cuá¹quien² Dió³² Jméi² tsú². Nɨ́¹juáh³ hnoh² chi²¹ cuáh³, jáun² niéi² náh². 44”Hi³ taunh³² tsú² jo³cuo² Dió³² lɨ́³ cáun² hi³ quien² lɨ́n³² bíh¹, la³jmɨ́¹ lɨ²¹ ñí¹con² jan² tsá² ca³choh¹³ cú¹mí¹niau²¹ hi³ tioh³ hñu³ hué³² ñí¹ lɨ́³ ñí¹náɨ² quioh²¹ tsáu²; hi³ jáun² tɨ³ ca³jla² bíh¹ tsú² siáh³ ñí¹ tioh³ jáun². Ca³la³ má²hiún² lɨ́n³² tsɨ́³ tsú² ngah³ hi³ ca³ñí¹hnáɨh¹ la³jɨ́³² hi³ jmɨ́¹ zia³² quioh²¹, hi³ jáun² ca³lau² hué³² jáun². 45”Ja³bí¹ hi³ taunh³² tsú² jo³cuo² Dió³² lɨ́³ cáun² hi³ quien² lɨ́n³², la³jmɨ́¹ lɨ²¹ ñí¹con² jan² tsá²ñuh² tsá² ca³tɨ³ ca³ngɨ́³ tɨ³ hlá² tɨ³ nɨ́² hi³ hnauh² máɨ³ zɨ́n³ hi³ téh²³ tsú² jáun² perla, máɨ³ jlánh¹ bíh¹ chu²¹, nɨ́¹juáh³ hin² zia³² quioh²¹; 46jáun² jmɨ́¹ ca³choh¹³ tsú² jáun² hi³ jlánh¹ bíh¹ hmuh²¹ né³, ngah³ hñú¹³ hi³ ca³ñí¹hnáɨh¹ la³jɨ́³² hi³ zia³² quioh²¹, hi³ jáun² ca³lau² máɨ³ zɨ́n³ jáun². 47”Ja³bí¹ jmáɨ¹ hi³ cán³ Dió³² jú¹ tson² quioh²¹ tsáu² lɨ́¹³ la³jmɨ́¹ lɨ́³ jmáɨ¹ hi³ ñeih³² tsú² hmá³ hñu³ jmɨ́²miih²¹, hi³ jáun² jáun²³ la³jáh³ dúh¹ ñí¹ jáh³ jmáɨ². 48Jáun² nɨ́¹ má¹ca³canh² jáh³ hmá³ jáun² né³, tsá² zanh²³ jáh³ jmáɨ² chí² hmá³ tɨ³ can³² jmáɨ² hi³ jáun² tiánh²³ hi³ quianh²³ jáh³; jáun² jáh³ chun¹ tónh³² tsú² mɨ́²tá², hi³ jáun² cuɨn²³ bíh¹ tsú² jáh³ tiá² chun¹. 49La³ nɨ́² bíh¹ lɨ́¹³ ñí¹ táuh³ jmáɨ¹ ñí¹ hué²¹ lá²; hi³ ja³táunh¹ tsá²cuú² tsá²ta³ Dió³² hi³ ja³quianh³ ja¹ tsá² hláɨh¹ tsá² chun¹, 50hi³ jáun² tsá² hláɨh¹ tónh³² tsú² ja¹ sɨ́² chéi³ lɨ́n³², hi³ jáun² ñí¹ jáun² ho³ jngɨh³ jɨ³ hi³ lɨ́¹³ zian² cáun² hi³ chéi³ hi³ uóu³². 51Jmɨ́¹ lɨ²¹ jáun² né³ ca³ngáɨ³ Jesús ñí¹con² tsá² hí³: ―¿Má¹ca³ngɨ¹³ hnoh² la³jɨ́³² jáɨ¹³ hi³ má²lɨ́²jmú³² jná¹³ nɨ́²? Jáun² tsá² hí³ ca³ngáɨ³: ―Ján³ Tɨ³². 52Jmɨ́¹jáun² né³ ca³záɨh³ dí² siáh³ tsú² la³ lá²: ―Lɨ³ua³ jan² tɨ³² liei²¹, tsá² má²lɨ́²hí³ jo³cuo² Dió³², tsá² hí³ lɨ́n³ la³jmɨ́¹ lɨ́n³ jan² tsá² hánh³, hi³ tɨn² huéh³ hi³ quien² ja¹ hi³ quioh²¹, uá¹ hi³ yeh³ uá¹ hi³ hmaɨ²¹. 53Jmɨ́¹ má²ca³táuh³ hi³ jmu² Jesús la³jɨ́³² jáɨ¹³ nɨ́² né³, cua³han³ ñí¹ jáun² 54hi³ jáun² ca³chánh³² juú²co¹. Ñí¹ jáun² né³ ca³ma³liáu³² tsú² hi³ hɨeh³² tsáu² hñu³ cuáh³² quioh²¹ tsá² judíos hi³ zeh² juú² jáun², hi³ jáun² tsáu² né³ jmɨ́¹ ná¹tsá²cáun² tsɨ́³ hi³ juáh³ la³ lá²: ―¿Ha³ dá² jinh¹ ca³ñí¹ma³tɨn³² tsá²ñuh² nɨ́², hi³ jáun² sa³ jlánh¹ yáh³ quiáh¹ jmɨ́¹ tsɨ́³? ¿Ha³ bí¹ lánh³ rón³² tɨn² tsú² siáh³ jmu² hua³jueh³²? 55Já² jon² hla¹ tɨ³² hmá² bíh¹ nɨ³², hi³ Má²réi³ bíh¹ mí¹ziú¹³ tsú². ¿Há¹ jun³juáh¹³ raɨnh²¹ Jacobo bíh¹ nɨ³² quionh³ Sé³², Sí¹mu²¹ nɨ́², jɨ³ Judas nɨ́² siáh³ dúh¹? 56Ja³bí¹ tsá²mɨ³ raɨnh²¹ tsú² siáh³ tionh² já¹ juú² lá². Jáun² né³ ¿jinh¹ dá² ca³ñí¹ziú¹ ñí¹liáuh¹ tsá² nɨ́² jáɨ¹³ hi³ jlánh¹ ñi³² nɨ́²? 57Jáun² cun³ñí¹ hi³ jáun² bíh¹ tiá² ca³quiú¹ ca³jéin¹³ dí² tsú². Tɨ³la³ Jesús né³ ca³záɨh³ tsá² hí³: ―Jɨ́³²la³ ja¹ quioh²¹ tsá²co¹ jɨ³ ja¹ quioh²¹ tsá² jún¹ tsá² raɨnh²¹ bíh¹ jan² tɨ³² jë¹ Dió³² tiá² lɨ³ quien². 58Hi³ jáun² tiá² hliáun³ hua³jueh³² ca³jmú³ yáh³ Jesús ñí¹ jáun², quí¹ tiá² ta²¹ jmɨ́¹ taunh² yáh³ tsá² hí³ quioh²¹ tsú².

will be added

X\