San Mateo 13

1Jmɨɨˊ ja̱ˉ yaꜙhë̱ë̱ꜗ Jesús chaˊnehꜙ, ngooyꜗ naˊgyayˉ chaˊhooˊ jmɨˉjʉʉhˉ. 2Peerꜙ jwë̱ë̱ꜘ dsaˉ gaꜙku̱hꜗ läꜙkuˊ läꜙji̱i̱ꜗ kiyhꜗ, heˉja̱ˉ gaꜙheyꜗ nehꜙ naˊmooꜘ mahꜗ gaꜙgyayˉ jeeˊ ja̱ˉ, hiꜙ läꜙjë̱ë̱ꜙ dsaˉ gaꜙta̱a̱hˋ jeeˊ dsooˊ. 3Heˉja̱ˉ gaꜙløøyꜗ hlë̱ë̱yh˜ dsaˉ chaˉmiihˉ nëëˈ juuˈ naˉhmääˊ. Gaꜙjäyhꜘ: —Ja̱a̱ˉ dsaˉ ngooꜗ gaꜙjñeeˋ mɨˈju̱ˉ. 4Jeeˊ ngooyˈ jñeey˜ mɨˈju̱ˉ ja̱ˉ, gaꜙsa̱a̱ꜗ miihˉ chaˊjwëꜗ, heˉja̱ˉ yaꜙnääꜗ ta̱ˈ gaꜙkuhˉ. 5Jyohꜘ kaˉlähꜘ mɨˈju̱ˉ gaꜙsa̱a̱ꜗ nëˊ ku̱u̱ˊ jeeˊ saꜙ chaˉ chaˉmiihˉ gwaahˊ. Heˉja̱ˉ cha̱hꜘ baˊ gaꜙhyaˉ, jëëhꜘ, saꜙ maˊ nøøꜘ chaˉmiihˉ gwaahˊ. 6Pero maˊ gaꜙhëhꜗ hyooˉ gaꜙkooꜘ. Jëëhꜘ, miihˉ baˊ jmooꜗ maˊ chaˉ, heˉja̱ˉ gaꜙläꜙki̱i̱ꜙ chaahˈ. 7Hiꜙ jyohꜘ kaˉlähꜘ mɨˈju̱ˉ gaꜙsa̱a̱ꜗ jeeˊ chaahˈ to̱o̱ꜘ. Gaꜙkwa̱a̱ꜗ gaˊ chaahˈ to̱o̱ꜘ ja̱ˉ, heˉja̱ˉ gaꜙu̱u̱ˉ chaahˈ kihꜗ jeeˊ naˊto̱o̱ꜘ. 8Hiꜙ jyohꜘ mɨˈju̱ˉ ja̱ˉ, gaꜙsa̱a̱ꜗ jeeˊ laˈ hwaꜗ jmahꜗ. Heˉ ja̱ˉ baˊ gaꜙhɨɨꜘ, gaꜙkwaꜘ chaˉmiihˉ mɨɨˈ. Chaˉ heˉ gaꜙkwaꜘ hñaˉlooꜘ mɨɨˈ läꜙko̱o̱ˉ chaahˈ, chaˉ heˉ gaꜙkwaꜘ to̱ꜙloꜙgyaꜘ dsë˜ gyaꜗ mɨɨˈ hiꜙ jyohꜘ gaꜙkwaꜘ gyiiꜘgyaꜘ mɨɨˈ. 9Hi̱ˉ hnøøꜗ he̱e̱hꜙ juuˈ laˉ, waˊ he̱e̱yhˉ —gaꜙjähꜘ Jesús sɨɨyhꜙ. 10Maˉngëëꜘ maˉhlëëyhꜘ läꜙja̱ˉ, ja̱ˉgaˊ gaꜙyaꜙjä̱hꜙ jnäähˈ kooꜘ kiyhꜗ mahꜗ gaꜙchiihˊ jnäähꜗ: —¿Heˉlaˈ hlë̱ë̱hˊ dsaˉ, kya̱a̱hˊ juuˈ naˉhmääˊ jmahˈ? 11Mahꜗ gaꜙje̱e̱hˉ Jesús juuˈ kya̱a̱ꜗ jnäähˈ: —Hnähꜘ baˊ naˉngëhˈ jwëˈ läꜙngëëhꜘ hnähꜘ haˉ läꜙ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, heˉ maˊ naˉhmääˊ jä̱ä̱ˈ. Pero kihꜗ hi̱ˉ jñahꜘ, saꜙ chaˉ jwëˈ chaˉ läꜙngëëyꜘ. 12Läꜙjë̱ë̱ꜙ hi̱ˉ ngëëꜘ miihˉ, hi̱ˉ heꜘ hyohꜙ hʉʉˊdsëˉ lluꜗ mahꜗ läꜙngëëyꜘ chaˉgaˊmiihˉ. Pero hi̱ˉ jmeeꜙ ngëëꜘ, läꜙkye̱ˉ heˉ ja̱ˉ lla̱a̱ꜙ baˊ. 13Heˉja̱ˉ baˊ naˉ heˉ hlë̱ë̱hˊ jnihꜘ kya̱a̱hˊ juuˈ naˉhmääˊ. Jëëhꜘ jnäꜘ baˊ mɨˊnëyˊ mahꜗ saꜙ jëëy˜. Lleˋ baˊ toˉgwayˊ, pero saꜙ nuuyˉ niꜙ läꜙja̱ˉ saꜙ ngëëyꜘ. 14Hehꜗ läꜙja̱ˉ, läꜙko̱o̱ˉ dsaˉngëëꜘ dsaˉ naˉ, dsaˉläˉteꜗ läꜙko̱o̱ˉ gaꜙjähꜘ Isaía hi̱ˉ gaꜙngëëꜗ juuˈ kihꜗ Dio: Läꜙnʉʉhꜘ baˊ kiyhˈ pero saꜙ läꜙngëëyꜘ. Maꜙkeꜙ heˉ gaˊ jëëy˜, saꜙ näꜙ mɨˈnëyˊ. 15Jëëhꜘ, hwehˉ tuhˉdsëꜗ dsaˉ hi̱ˉ cha̱a̱ˉ naꜗ. Maˉjlëꜗ mɨˈnëyˊ, maˉjnëꜗ toˉgwayˊ. Mahꜗ läꜙja̱ˉ moꜙsoꜙ jëëyꜗ, moꜙsoꜙ nuuyꜗ, niꜙ moꜙsoꜙ läꜙngëëyꜘ. Kihꜗ heˉja̱ˉ, saꜙ dsaˉje̱e̱yh˜ kya̱a̱hˊ jnäꜘ mahꜗ lä̱ä̱ꜗ jnihꜘ, gaꜙjähꜘ Dio. 16ʼPeerꜙ lluꜗ laꜗ kyahꜗ hnähꜘ, jëëhꜘ jnäꜘ baˊ mɨˊnëhˊ hnähꜘ, hiꜙ nuuhˉ baˊ hnähꜘ. 17Maꜙraꜙ juˈdsooꜘ jwë̱ë̱hn˜ hnähꜘ, jwë̱ë̱ꜘ dsaˉ hi̱ˉ gaꜙngëëꜗ juuˈ kihꜗ Dio, hiꜙ jwë̱ë̱ꜘ gaˊ dsaˉ hi̱ˉ llu̱u̱ꜗ maˊ hnøøyˈ maˊ jëëyˈ heˉ jëëhꜘ hnähꜘ pero saꜙ gaꜙjëëyꜗ. Hiꜙ maˊ hnøøyˈ maˊ nuuyˈ heˉ nuuhˉ hnähꜘ pero saꜙ gaꜙnuuyꜘ. 18ʼNʉʉˉ daˊ hnähꜘ haˉ läꜙ hnøøꜗ jähꜙ juuˈ naˉhmääˊ läꜙko̱o̱ˉ laꜗ kihꜗ hi̱ˉ naˊjñeeˊ mɨˈju̱ˉ. 19Waˊraˉ gaꜙnuuꜘ ja̱a̱ˉ dsaˉ juuˈ kihꜗ Dio mahꜗ saꜙ läꜙngëëyꜘ, maˊja̱ˉ gwa̱ꜘ hi̱ˉ hlë̱ë̱hˈ jñuuyh˜ juuˈ heˉ maˉnaˉjnääˊ nehꜙ tuhˉdsëyꜗ. Hi̱ˉ heꜘ la̱a̱ꜗ läꜙko̱o̱ˉ mɨˈju̱ˉ heˉ gaꜙsa̱a̱ꜗ chaˊjwëꜗ. 20Hehꜗ mɨˈju̱ˉ heˉ gaꜙsa̱a̱ꜗ nëˊ ku̱u̱ˊ jeeˊ saꜙ chaˉ chaˉmiihˉ gwaahˊ, läꜙja̱ˉ la̱a̱ꜗ dsaˉ hi̱ˉ nuuˉ juuˈ kihꜗ Dio, jë̱ë̱ˉ baˊ dsëyˈ läꜙ maˊ toˉnëˊ gaꜙnuuyꜘ. 21Pero ko̱ˉhwëëꜘ baˊ ja̱ˉ. La̱a̱yꜗ läꜙko̱o̱ˉ chaahˈ heˉ maˊ chaˉ miihˉ baˊ jmooꜗ. Waˊraˉ gaꜙjëëyꜗ wɨɨꜘ o goˉnääꜘ dsaˉ nëˊ kiyhˈ, kwa̱a̱t˜ kihꜗ juuˈ heˉ maˉnuuyꜘ, läꜙcha̱hꜘ ja̱ˉ dsaˉtä̱yhꜙ. 22Hehꜗ mɨˈju̱ˉ heˉ gaꜙsa̱a̱ꜗ jeeˊ kihˈ chaahˈ to̱o̱ꜘ, läꜙja̱ˉ la̱a̱ꜗ dsaˉ hi̱ˉ nuuˉ juuˈ kihꜗ Dio mahꜗ saꜙ jmeeyꜗ niꜙ miihˉ taˊ lluˈ. Jëëhꜘ, kye̱ˉ gyihꜗ hʉʉˊdsëˉ kihꜗ jmɨˉgyʉʉꜙ laˉ hiꜙ hnøøyꜗ läꜙchayˉ chaˉmiihˉ kuuˊ heˉja̱ˉ gaꜙhe̱e̱ꜗ dsëyꜗ. Läꜙjwëꜘ ja̱ˉ dsaˉʉʉꜙ juuˈ kihꜗ Dio nehꜙ tuhˉdsëyꜗ. 23Pero mɨˈju̱ˉ heˉ gaꜙsa̱a̱ꜗ hwaꜗ lluꜗ, läꜙja̱ˉ la̱a̱ꜗ dsaˉ hi̱ˉ nuuˉ juuˈ kihꜗ Dio mahꜗ ngëëyꜘ kaˉlähꜘ. Heˉja̱ˉ dsaˉkwa̱a̱ꜙ juuˈ ja̱ˉ nehꜙ tuhˉdsëyꜗ. Hi̱ˉ heꜘ jmeeꜗ chaˉmiihˉ taˊ lluˈ, läꜙko̱o̱ˉ mɨˈju̱ˉ heˉ kwaꜙ maꜙ hñaˉlooꜘ, maꜙ to̱ꜙloꜙgyaꜘ dsë˜ gyaꜗ, maꜙ gyiiꜘgyaꜘ. 24Gaꜙkwaꜘ gaˊ Jesús jyohꜘ juuˈ naˉhmääˊ. Gaꜙjäyhꜘ: —Heˉ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, je̱e̱hˈ kweeˉ kya̱a̱hˊ läꜙko̱o̱ˉ gaꜙjmeeꜘ ja̱a̱ˉ dsaˉ hi̱ˉ gaꜙjñeeꜗ mɨˈju̱ˉ lluꜗ hwaꜗ kihꜗ. 25Pero taˊko̱ˉji̱i̱hˈ maˊ naˉgwɨ̱ɨ̱ˉ dsaˉ heꜘ, jaꜗ dsaˉ hi̱ˉ naˉhøøhˊ kiyhˈ. Mahꜗ gaꜙjñeeyꜗ mɨˈju̱ˉ hlɨɨhˈ jeeˊ naˉjñeeꜘ mɨˈju̱ˉ lluꜗ, ja̱ˉgaˊ ngaayhˈ. 26Läꜙko̱o̱ˉ maˊ gaꜙkwa̱a̱ꜗ chaahˈ mɨˈju̱ˉ lluꜗ hiꜙ gaꜙløøꜗ hwëëˉ waˊleꜗ kihꜗ, jeeˊ ja̱ˉ gaꜙhyaˉ kaˉlähꜘ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ ja̱ˉ. 27Ja̱ˉgaˊ gaꜙnääꜗ dsaˉ hi̱ˉ maˊ jmeeꜙ taˊ jeeˊ ja̱ˉ, naˊchiiyhˊ dsaˉjʉʉˊ taˊ ja̱ˉ: “Dsaˉjø̱ø̱hˈ, ¿ja̱ˈ mɨˈju̱ˉ lluꜗ baˊ ja̱ˉ heˉ gaꜙjñeehˊ hwaˈ kyahꜗ? ¿Haˉ baˊ taꜙ jaꜗ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ heˉ gaꜙhyaˉ jeeˊ ja̱ˉ?” 28Heˉja̱ˉ gaꜙjähꜘ dsaˉjʉʉˊ taˊ ja̱ˉ: “Goꜚ gaꜙjñeeꜗ ja̱a̱ˉ hi̱ˉ naˉhøøhˊ kinꜙ.” “¿Cheˊ hnoohˉ dsaˉcheehˊ jnäähˈ?”, gaꜙjähꜘ moz˜ heꜘ sɨɨyhꜙ. 29“Ja̱hꜙha̱ˈ”, gaꜙjähꜘ dsaˉjʉʉˊ taˊ ja̱ˉ. “Waˊraˉ gaꜙchehꜗ hnähꜘ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ ja̱ˉ, haˉ gaˉ cheˉ gaꜙchehˋ kaˉlähꜘ chaahˈ mɨˈju̱ˉ lluꜗ ja̱ˉ. 30Kwaˊ jwëꜗ waˊ kwa̱a̱ˉ ko̱ˉjø̱hꜘ chaahˈ mɨˈju̱ˉ lluꜗ kya̱a̱hˊ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ ja̱ˉ, läꜙji̱i̱hˈ lloo˜ jmɨɨˊ soohꜙ taˊ. Ja̱ˉgaˊ jwɨɨnꜚ hi̱ˉ choohꜗ taˊ: Hnäꜗ hnähꜘ toˉnëˊ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ mahꜗ hñʉʉꜘ hnähꜘ maꜙ ko̱o̱ˉ cho̱o̱hˊ mahꜗ tøøhˈ hnähꜘ chaˊjeˉ. Ja̱ˉgaˊ jʉʉhˊ hnähꜘ mɨˈju̱ˉ lluꜗ kinꜙ mahꜗ llahˈ hnähꜘ hø̱ø̱ˈ kihꜗ.” 31Gaꜙkwayꜘ jyohꜘ kaˉlähꜘ juuˈ naˉhmääˊ, gaꜙjäyhꜘ: —Heˉ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, je̱e̱hˈ kweeˉ läꜙko̱o̱ˉ laꜗ kihꜗ ko̱o̱ˉ mɨˈju̱ˉ mostaza heˉ jngëëˉ ja̱a̱ˉ dsaˉ hwaꜗ kihꜗ. 32Mɨˈju̱ˉ ja̱ˉ pihˈ gaˊ läꜙko̱o̱ˉ jyohꜘ mɨˈju̱ˉ heˉ chaˉ jmɨˉgyʉʉꜙ laˉ. Pero waˊraˉ gaꜙhyaˉ, dsaˉkwa̱a̱ꜙ ñiiꜘ gaˊ läꜙko̱hꜘ gaˊ jeeˊ läꜙjëꜙ jo̱hꜗ. Kwaꜙ gohˈ kihꜗ. Heˉja̱ˉ läꜙkye̱ˉ ta̱ˈ dsaˉnääꜗ jmeeyꜙ sɨɨˉ nëˊ saˊgohꜗ. 33Gaꜙkwayꜘ jyohꜘ kaˉlähꜘ juuˈ heˉ naˉhmääˊ, gaꜙjäyhꜘ: —Heˉ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, je̱e̱hˈ kweeˉ läꜙko̱o̱ˉ jmeeꜙ levadura heˉ kooh˜ ja̱a̱ˉ dsaˉmëꜘ. Llayꜙ chaˉmiihˉ harin mahꜗ ka̱hˉgwë̱yhˉ kya̱a̱hˊ levadura. Kya̱a̱hˊ läꜙja̱ˉ dsaˉkwa̱a̱ꜙ läꜙ gaꜙdsaꜗ tʉˊka̱ˊ. 34Gaꜙläꜙjëꜙ juuˈ naˉ gaꜙhlëëhꜘ Jesús kya̱a̱hˊ juuˈ naˉhmääˊ. Saꜙ gaꜙhlë̱ë̱yhꜗ dsaˉ juuˈ jnäꜘhäꜘ. Kya̱a̱hˊ juuˈ naˉhmääˊ baˊ gaꜙhlë̱ë̱yhꜗ. 35Läꜙja̱ˉ gaꜙlaꜗ mahꜗ läꜙteꜗ läꜙko̱o̱ˉ gaꜙhlëëhꜘ dsaˉ hi̱ˉ gaꜙngëëꜗ juuˈ kihꜗ Dio lloꜘjooꜗ: Hlë̱ë̱hnˊ dsaˉ, kya̱a̱hˊ juuˈ naˉhmääˊ baˊ. Jmeenˋ läꜙkyʉʉyh˜ heˉ maˊ naˉhmääˊ jä̱ä̱ˈ läꜙji̱i̱hˈ maˊ gaꜙnøøꜗ jmɨˉgyʉʉꜙ. 36Ja̱ˉgaˊ gaꜙhɨhꜗ Jesús juuˈ kihꜗ dsaꜙ mahꜗ gaꜙheyꜗ chaˊnehꜙ. Jeeˊ ja̱ˉ gaꜙmiꜙjä̱hꜙ jnäähˈ kooꜘ kiyhꜗ, mahꜗ gaꜙngɨɨˊ jnäähꜗ juuˈ kiyhꜗ: —Jmeehˋ juuꜗ heeˉ hnøøꜗ jähꜙ juuˈ naˉhmääˊ kihˈ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ heˉ gaꜙjñeeꜗ dsaˉ jeeˊ naˉjnääˊ kihˈ dsaꜙ. 37Mahꜗ gaꜙje̱e̱hˉ Jesús juuˈ kya̱a̱ꜗ jnäähˈ, gaꜙjäyhꜘ: —Hi̱ˉ jñee˜ mɨˈju̱ˉ lluꜗ naˉ, heˉ ja̱ˉ hnøøꜗ jähꜙ Hi̱ˉgaꜙlë̱ë̱ꜗngoꜗ laˉ baˊ heꜘ. 38Jeeˊ jmeeꜙ dsaˉ taˊ, heˉ ja̱ˉ hnøøꜗ jähꜙ jmɨˉgyʉʉꜙ laˉ baˊ ja̱ˉ. Mɨˈju̱ˉ lluꜗ ja̱ˉ, heˉ ja̱ˉ hnøøꜗ jähꜙ dsaˉ hi̱ˉ naˊjnääꜘ kihꜗ yaꜙjwɨɨꜗ baˊ heꜘ. Waˊnuuˉ hlɨɨhˈ ja̱ˉ, heˉ ja̱ˉ hnøøꜗ jähꜙ dsaˉ kya̱a̱ꜗ dsaˉ hlë̱ë̱hˈ baˊ heꜘ. 39Dsaˉ hñaaˉ dsëꜗ hi̱ˉ gaꜙjñeeꜗ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ ja̱ˉ, hi̱ˉsaꜙllu̱ꜗ baˊ heꜘ. Jmɨɨˊ heˉ choohꜗ dsaˉ taˊ ja̱ˉ, heˉ ja̱ˉ laꜗ kwa̱a̱t˜ jeeˊ lla̱a̱ꜙ jmɨˉgyʉʉꜙ baˊ ja̱ˉ. Hi̱ˉ choohꜗ taˊ ja̱ˉ, laꜗ kwa̱a̱t˜ ángele baˊ heꜘ. 40Läꜙko̱o̱ˉ jʉʉh˜ dsaˉ waˊnuuˉ hlɨɨhˈ mahꜗ jë̱yꜗ chaˊjeˉ, heˉ ja̱ˉ hnøøꜗ jähꜙ läꜙko̱o̱ˉ leꜘ jeeˊ lla̱a̱ꜙ jmɨˉgyʉʉꜙ. 41Hi̱ˉgaꜙlë̱ë̱ꜗngoꜗ laˉ che̱e̱ꜗ ángele kya̱a̱yꜗ läꜙka̱a̱ˉ jeeˊ jmeeyꜙ hihꜙ mahꜗ jø̱ø̱yhꜙ läꜙjë̱ë̱ꜙ hi̱ˉ jmeeꜙ heˉ hlɨɨhˈ hiꜙ läꜙjë̱ë̱ꜙ hi̱ˉ hñaaˉ dsëꜗ kaˉlähꜘ. 42Ja̱ˉgaˊ jwä̱ä̱yˈ nehꜙ hwɨ̱ɨ̱ˊ jeeˊ häˊ jeˉ. Jeeˊ ja̱ˉ kɨˊhooyhꜗ mahꜗ jʉ̱ʉ̱yꜗ chaˉja̱yˊ. 43Pero läꜙjë̱ë̱ꜙ hi̱ˉ llu̱u̱ꜗ, läꜙjnäꜘ jmëëꜗ kiyhꜗ läꜙko̱o̱ˉ jmëëꜗ kihꜗ hyooˉ jeeˊ laˈ yaꜙjwɨɨꜗ kihꜗ Tääˋ jnänˋ. Hi̱ˉ hnøøꜗ he̱e̱hꜙ juuˈ laˉ, waˊ he̱e̱yhˉ. 44ʼHeˉ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, je̱e̱hˈ kweeˉ kya̱a̱hˊ kuuˊ heˉ naˉhooˉ hwaꜗ kihꜗ dsaꜙ. Waˊraˉ gaꜙjnøøhꜗ ja̱a̱ˉ dsaˉ kuuˊ, maˊja̱ˉ hooyꜗ kaˉlähꜘ. Peerꜙ cha̱a̱yˉ lluꜗ dsa̱a̱yhꜗ dsaˉhnɨɨyꜘ läꜙjëꜙ heˉ chaˉ kiyhꜗ mahꜗ layꜗ hwaꜗ jeeˊ naˉhooˉ kuuˊ ja̱ˉ. 45ʼLäꜙja̱ˉ kaˉlähꜘ, heˉ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, je̱e̱hˈ kweeˉ läꜙko̱o̱ˉ jmeeꜙ ja̱a̱ˉ dsaˉ hi̱ˉ hnɨɨꜙ løøˈ, hnooyhˉ ku̱u̱ˊ heˉ laꜗ naˊhñaahꜗ. 46Waˊraˉ gaꜙjnøøyhꜗ ko̱o̱ˉ ku̱u̱ˊ heˉ hmoohˈ, hnɨɨyꜗ läꜙjëꜙ heˉ chaˉ kiyhꜗ mahꜗ layꜗ ku̱u̱ˊ ja̱ˉ. 47ʼHeˉ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, je̱e̱hˈ kweeˉ kya̱a̱hˊ ko̱o̱ˉ saˊhmaˈ heˉ jwä˜ dsaˉ chaˊjmɨɨˉ, mahꜗ jø̱ø̱yhꜙ chaˉmiihˉ nëëˈ hmoohˉ. 48Waˊraˉ gaꜙka̱hˈ saˊhmaˈ ja̱ˉ, sëëhꜗ dsaˉ taꜙ jeeˊ dsooˊ. Jeeˊ ja̱ˉ dsaˉta̱a̱yhˋ lle̱e̱yhꜙ hmoohˉ heꜘ. Ta̱a̱yhꜙ hi̱ˉ llu̱u̱ꜗ nehꜙ saˊmɨɨhˉ, mahꜗ be̱e̱yꜗ jahꜘ hi̱ˉ saꜙ jmääꜗ kye̱hnˊ. 49Läꜙja̱ˉ leꜘ waˊraˉ gaꜙtëꜘ jeeˊ lla̱a̱ꜙ jmɨˉgyʉʉꜙ. Yaˉnääꜘ ángele mahꜗ hwë̱ë̱yꜗ dsaˉ hi̱ˉ hlë̱ë̱hˈ jeeˊ kihˈ hi̱ˉ llu̱u̱ꜗ. 50Maˊja̱ˉ jwä̱ä̱yꜗ nehꜙ hwɨ̱ɨ̱ˊ jeeˊ häˊ jeˉ. Jeeˊ ja̱ˉ kɨˊhooyhꜗ mahꜗ jʉ̱ʉ̱yꜗ chaˉja̱yˊ. 51Ja̱ˉgaˊ gaꜙjähꜘ Jesús sɨɨyhꜙ: —¿Cheˊ maˉläˉngëëhꜘ hnähꜘ läꜙjëꜙ juuˈ naˉ? Heˉja̱ˉ gaꜙjähꜘ läꜙjë̱ë̱ꜙ: —Ja̱a̱hˉ, Dsaˉjø̱ø̱hˈ kya̱a̱nꜙ. 52Mahꜗ gaꜙjähꜘ Jesús kaˉlähꜘ sɨɨyhꜙ: —Läꜙjë̱ë̱ꜙ taˉjwohꜗ kya̱a̱ꜗ ley hi̱ˉ maˉläˉtë̱ë̱ꜙ läꜙko̱o̱ˉ jä̱ä̱ꜙ Dio dsaˉ läꜙhihꜙ kihꜗ, la̱a̱yꜗ läꜙko̱o̱ˉ ja̱a̱ˉ jʉʉˊ hneˈ hi̱ˉ høøꜙ heˉ laꜗ hmoohˈ heˉ maˉgyu̱hˉ läꜙkye̱ˉ kihꜗ heˉ hmëëꜘ. Heˉja̱ˉ baˊ liyhꜙ heeyhꜗ dsaˉ läꜙto̱ꜘ nëëˈ heˉ laꜗ hmoohˈ kiyhꜗ. 53Maˉngëëꜘ maˉkwaꜘ Jesús läꜙjëꜙ juuˈ naˉhmääˊ, ja̱ˉgaˊ ngaayhˈ. 54Maˊ gaꜙlla̱a̱yhꜗ jwɨɨˉ kiyhꜗ, gaꜙløøyꜗ miˉtë̱ë̱yꜙ dsaˉ nehꜙ gwahꜙ kihꜗ dsaˉ judiu. Peerꜙ gaꜙta̱a̱hˋ dsaˉ heꜘ jëë˜ dsa̱hꜙ, maˊ gaꜙnuuyꜘ haˉ läꜙ hlëëyhꜙ. Heˉja̱ˉ gaꜙhlëëhꜘ dsaˉ heꜘ kiyhꜗ: —¿Haˉ maˉmiˉtë̱ë̱ˉ hi̱ˉ naˉ, heˉ hlëëyhꜙ läꜙnaˉ? ¿Haˉ maˉmiˉtë̱ë̱yˉ heˉ jmeeyꜙ heˉ jʉhˉga̱a̱ˉ kaˉlähꜘ? 55¿Cheˊ ja̱ꜙ jo̱o̱ꜘ tëꜙhmaꜙ hi̱ˉ naˉ? ¿Ja̱ˈ María che̱e̱ˉ chooyˈ? ¿Cheˊ ja̱ꜙ ø̱ø̱yhꜚ Jacobo, José, Simón, Juda? 56¿Ja̱ˈ dsaˉmëꜘ ø̱ø̱hꜚ hi̱ˉ naˉ, tä̱ä̱hˊ kya̱a̱hˊ jneˊ jeeˊ jwɨɨˉ laˉ? ¿Haˉ taꜙ gwaꜘ kiyhꜗ läꜙjëꜙ heˉ jmeeyꜙ läꜙnaˉ? 57Gaꜙläꜙhøøyhˋ kihꜗ Jesús. Heˉja̱ˉ gaꜙjähꜘ Jesús sɨɨyhꜙ: —He̱e̱hˉ baˊ dsaˉ kihꜗ hi̱ˉ ngëë˜ juuˈ kihꜗ Dio hi̱ˉ goˉnääꜘ jeeˊ jyohꜘ. Pero waˊraˉ yaꜙhë̱ë̱ꜗ ja̱a̱ˉ hi̱ˉ ngëë˜ juuˈ kihꜗ Dio ja̱ˉbaˊ jeeˊ jwɨɨˉ gooyˈ, jeeˊ ja̱ˉ saꜙ hnääꜗ dsihꜘ, niꜙ hi̱ˉ cha̱a̱ˉ chaˊnehꜙ kiyhꜗ, saꜙ läꜙhnääyꜗ. 58Saꜙ gaꜙjmeeyꜘ chaˉmiihˉ heˉ jʉhˉga̱a̱ˉ jeeˊ ja̱ˉ, kihꜗ heˉ saꜙ gaꜙläꜙdsooꜘ dsëꜗ dsaˉgooyˈ kiyhꜗ.

will be added

X\